
Dostępne dane z piśmiennictwa pokazują, że około 20% pacjentów powyżej 12 roku życia chorujących na atopowe zapalenie skóry otrzymuje w trakcie leczenia glikokortykosteroidy systemowe.
Wg najnowszego konsensusu ekspertów: „The role and risk of systemic corticosteroids in atopic dermatitis: an expert consensus” Arch Dermatol Res (2026) 318-44:
· W leczeniu atopowego zapalenia skóry należy zasadniczo unikać stosowania glikokortykosteroidów ogólnoustrojowych (GKS),
· Krótkotrwałe i długotrwałe ogólnoustrojowe stosowanie GKS wiąże się z działaniami niepożądanymi
· Jeżeli inne opcje ogólnoustrojowe nie są dostępne lub nie są wskazane,
należy jednak stosować GKS ogólnoustrojowe przez możliwie najkrótszy czas.
· Należy unikać cyklicznego powtarzania GKS ogólnoustrojowych, a
pacjentów należy jak najszybciej przestawić na zaawansowaną terapię ogólnoustrojową.
· Zaawansowane, nowoczesne terapie systemowe, obejmujące leki biologiczne i inhibitory JAK, stanowią skuteczną opcję kontrolowania zaostrzeń atopowego zapalenia skóry.
· Konwencjonalne leki systemowe, takie, cyklosporyna, metotreksat lub azatiopryna, mogą być stosowane, gdy zaawansowane terapie systemowe są niedostępne lub przeciwwskazane.
· Należy unikać stosowania GKS ogólnoustrojowych z uwagi na ich potencjalne ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, nawet przy krótkotrwałym stosowaniu (w przypadku zaostrzeń).
· U pacjentów z chorobą oporną na leczenie lub u których monoterapia nie
przynosi oczekiwanych efektów, wskazane może być skojarzenie inhibitorów JAK i leków biologicznych.
Nowoczesne terapie mają znaczną przewagę nad GKS stosowanymi systemowo.
Leki biologiczne działają przyczynowo, precyzyjnie blokując konkretne szlaki układu odpornościowego, co przynosi długotrwałą remisję i poprawę jakości życia. Z kolei GKS działają objawowo i nieswoiście, a ich długotrwałe stosowanie niesie ryzyko poważnych powikłań. Tłumią ogólną odpowiedź zapalną organizmu w sposób nieselektywny, działając szeroko na komórki układu odpornościowego.
Terapia biologiczna nie wywołuje takich powikłań jak glikokortykosteroidoterapia doustna. Nawet krótkotrwałe stosowanie GKS systemowych nie jest uważane za bezpieczne. U pacjentów, którzy stosowali GKS systemowo w wielu, krótkotrwałych kursach (<7 dni), istnieją większe powiązania z osteoporozą, rozwojem nadciśnienia tętniczego, zaburzeń metabolicznych i otyłości, z zawałem serca, udarem mózgu włącznie. Krótkotrwałe działania niepożądane obejmują również zmiany nastroju, problemy żołądkowo-jelitowe, nietolerancję glukozy, zahamowanie wzrostu i immunosupresję.
Powszechnie stosowane 2–3-tygodniowe doustne schematy leczenia prednizonem wiążą się z martwicą jałową stawu biodrowego, co powoduje, że nawet „krótkotrwałe” stosowanie nie powinno być uważane za łagodne.
Odstawienie leków biologicznych rzadko wiąże się z gwałtownym nawrotem choroby (rebound effect), co jest częste przy nagłym przerwaniu leczenia GKS.
Dotychczasowe badania i doświadczenia kliniczne pokazują, że leki biologiczne mogą być bezpiecznie stosowane przez wiele lat, natomiast długotrwałe stosowanie GKS systemowo wiąże się z szerokim zakresem poważnych działań niepożądanych, w tym z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, osteoporozą, złamaniami, powikłaniami ocznymi (jaskra, zaćma), ciężkimi powikłaniami pooperacyjnymi (MACE), żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (VTE), jałową martwicą kości udowej i niewydolnością nadnerczy.
Biorąc pod uwagę potencjalną liczbę i jakość powikłań posteroidowych, terapia biologiczna stanowi przełom dla pacjentów z ciężką postacią AZS, u których tradycyjne leki immunosupresyjne i GKS nie przynoszą poprawy.
